Dziękujemy za odwiedzenie witryny Nature.com. Używana przez Ciebie wersja przeglądarki obsługuje CSS w ograniczonym zakresie. Aby zapewnić Ci najlepsze wrażenia, zalecamy korzystanie z nowszej wersji przeglądarki (lub wyłączenie trybu zgodności w przeglądarce Internet Explorer). Tymczasem, aby zapewnić ciągłą obsługę, będziemy wyświetlać witrynę bez stylów i JavaScript.
Tradycje garncarskie odzwierciedlają społeczno-ekonomiczne ramy minionych kultur, podczas gdy przestrzenne rozmieszczenie ceramiki odzwierciedla wzorce komunikacji i procesy interakcji. Materiałoznawstwo i geonauki są tu wykorzystywane do określania źródeł, selekcji i przetwarzania surowców. Królestwo Konga, znane na całym świecie od końca XV wieku, jest jednym z najsłynniejszych byłych państw kolonialnych w Afryce Środkowej. Chociaż wiele badań historycznych opiera się na afrykańskich i europejskich kronikach ustnych i pisemnych, nadal istnieją znaczne luki w naszej obecnej wiedzy na temat tej jednostki politycznej. W niniejszym artykule przedstawiamy nowe spojrzenie na produkcję i obieg ceramiki w Królestwie Konga. Przeprowadzając wiele metod analitycznych na wybranych próbkach, a mianowicie XRD, TGA, analizę petrograficzną, XRF, VP-SEM-EDS i ICP-MS, określiliśmy ich cechy petrograficzne, mineralogiczne i geochemiczne. Nasze wyniki pozwalają nam powiązać obiekty archeologiczne z materiałami naturalnymi i ustalić tradycje ceramiczne. Zidentyfikowaliśmy wzorce produkcji, wzorce wymiany, procesy dystrybucji i interakcji wysokiej jakości towarów dzięki wiedzy technicznej rozpowszechnianie. Nasze odkrycia wskazują, że centralizacja polityczna w regionie Dolnego Kongo w Afryce Środkowej ma bezpośredni wpływ na produkcję i obieg ceramiki. Mamy nadzieję, że nasze badanie będzie dobrą podstawą do dalszych studiów porównawczych, mających na celu umiejscowienie tego regionu w kontekście.
Wytwarzanie i używanie ceramiki było centralną czynnością w wielu kulturach, a jej kontekst społeczno-polityczny miał ogromny wpływ na organizację produkcji i proces wytwarzania tych przedmiotów1,2. W tych ramach badania ceramiczne mogą pogłębić naszą wiedzę o dawnych społeczeństwach3,4. Badając ceramikę archeologiczną, możemy powiązać jej właściwości z konkretnymi tradycjami ceramicznymi i późniejszymi wzorcami produkcji1,4,5. Jak zauważył Matson6, w oparciu o ekologię ceramiki, wybór surowców jest związany z przestrzenną dostępnością zasobów naturalnych. Ponadto, biorąc pod uwagę różne etnograficzne studia przypadków, Whitbread2 odnosi się do 84% prawdopodobieństwa rozwoju zasobów w promieniu 7 km od miejsca pochodzenia ceramiki, w porównaniu do 80% prawdopodobieństwa w promieniu 3 km w Afryce7. Należy jednak pamiętać, że nie należy pomijać zależności organizacji produkcyjnych od czynników technicznych2,3. Wybory technologiczne można badać, badając wzajemne powiązania między materiałami, technikami i wiedzą techniczną3,8,9. Zakres takich opcji może określać szczególna tradycja ceramiczna. W tym momencie integracja archeologii z badaniami znacząco przyczyniła się do lepszego zrozumienia dawnych społeczeństw3,10,11,12. Zastosowanie metod multianalitycznych może pomóc w rozwiązaniu pytań dotyczących wszystkich etapów łańcucha operacji, takich jak wydobycie zasobów naturalnych, wybór surowców, zaopatrzenie i przetwarzanie3,10,11,12.
Badanie koncentruje się na Królestwie Konga, jednym z najbardziej wpływowych państw, które rozwinęły się w Afryce Środkowej. Przed nadejściem nowoczesnego państwa Afryka Środkowa składała się ze złożonej mozaiki społeczno-politycznej charakteryzującej się dużymi różnicami kulturowymi i politycznymi, ze strukturami od małych i rozdrobnionych sfer politycznych do złożonych i wysoce skoncentrowanych sfer politycznych13,14,15. W tym kontekście społeczno-politycznym uważa się, że Królestwo Konga powstało w XIV wieku z trzech sąsiadujących ze sobą konfederacji16, 17. W okresie swojej świetności obejmowało obszar mniej więcej równy obszarowi między Oceanem Atlantyckim na zachód od dzisiejszej Demokratycznej Republiki Konga (DRK) a rzeką Cuango na wschodzie, a także obszar dzisiejszej północnej Angoli. Szerokość geograficzna Luandy. Odegrało kluczową rolę w szerszym regionie w okresie swojej świetności i doświadczyło rozwoju w kierunku większej złożoności i centralizacji aż do XIV, XVIII, XIX, XX wieku, XXI wiek XVIII. Stratyfikacja społeczna, wspólna waluta, systemy podatkowe, specyficzny podział pracy i handel niewolnikami18, 19 odzwierciedlają model ekonomii politycznej Earle'a22. Od momentu założenia do końca XVII wieku Królestwo Konga znacznie się rozrosło, a od 1483 roku nawiązało silne więzi z Europą, uczestnicząc w handlu atlantyckim18, 19, 20, 23, 24, 25 (więcej szczegółów w Suplement 1) w celu uzyskania informacji historycznych.
Metody nauk o materiałach i geologii zastosowano do artefaktów ceramicznych pochodzących z trzech stanowisk archeologicznych w Królestwie Konga, gdzie w ciągu ostatniej dekady prowadzono wykopaliska, mianowicie Mbanza Kongo w Angoli oraz Kindoki i Ngongo Mbata w Demokratycznej Republice Konga (rys. 1) (patrz tabela uzupełniająca 1). 2 w danych archeologicznych). Mbanza Congo, niedawno wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, znajduje się w prowincji Mpemba w starożytnym reżimie. Położona na centralnym płaskowyżu na skrzyżowaniu najważniejszych szlaków handlowych, była polityczną i administracyjną stolicą królestwa oraz siedzibą tronu królewskiego. Kindoki i Ngongo Mbata znajdują się w prowincjach Nsundi i Mbata, które mogły być częścią siedmiu królestw Kongo dia Nlaza przed powstaniem królestwa – jednego z połączonych państw28,29. Oba z nich odgrywały ważną rolę w całej historii królestwa17. Stanowiska archeologiczne Kindoki i Ngongo Mbata znajdują się w Dolinie Inkisi w północnej części królestwa i były jednym z pierwszych obszarów podbitych przez ojców założycieli królestwa. Mbanza Nsundi, stolica prowincji z ruinami Jindoki, była tradycyjnie rządzona przez następców późniejszych królów Konga 17, 18, 30. Prowincja Mbata jest położona głównie 31 na wschód od rzeki Inkisi. Władcy Mbata (i do pewnego stopnia Soyo) mają historyczny przywilej bycia jedynymi wybieranymi spośród lokalnej szlachty w drodze sukcesji, w przeciwieństwie do innych prowincji, gdzie władcy są mianowani przez rodzinę królewską, co oznacza większą płynność 18,26. Mimo że nie jest stolicą prowincji Mbata, Ngongo Mbata odgrywało centralną rolę co najmniej w XVII wieku. Ze względu na swoje strategiczne położenie w sieci handlowej, Ngongo Mbata przyczyniło się do rozwoju prowincji jako ważnego rynku handlowego16,17,18,26,31,32.
Królestwo Konga i jego sześć głównych prowincji (Mpemba, Nsondi, Mbata, Soyo, Mbamba, Mpangu) w XVI i XVII wieku. Na mapie przedstawiono trzy miejsca omówione w niniejszym opracowaniu (Mbanza Kongo, Kindoki i Ngongo Mbata).
Jeszcze dziesięć lat temu wiedza archeologiczna na temat Królestwa Konga była ograniczona33. Większość informacji na temat historii królestwa opiera się na lokalnych tradycjach ustnych i źródłach pisanych z Afryki i Europy16,17. Kolejność chronologiczna w regionie Konga jest fragmentaryczna i niekompletna ze względu na brak systematycznych badań archeologicznych34. Wykopaliska archeologiczne prowadzone od 2011 r. miały na celu wypełnienie tych luk i odsłonięcie ważnych struktur, cech i artefaktów. Spośród tych odkryć niewątpliwie najważniejsze są skorupy naczyń ceramicznych29,30,31,32,35,36. Jeśli chodzi o epokę żelaza w Afryce Środkowej, projekty archeologiczne takie jak obecny są niezwykle rzadkie37,38.
Przedstawiamy wyniki analiz mineralogicznych, geochemicznych i petrologicznych zestawu fragmentów ceramiki z trzech wykopalisk w Królestwie Konga (patrz dane archeologiczne w Materiałach uzupełniających 2). Próbki należały do ​​czterech typów ceramiki (rys. 2), jeden z formacji Jindoji i trzy z formacji King Kong 30, 31, 35. Grupa Kindoki pochodzi z okresu wczesnego królestwa (od XIV do połowy XV wieku). Spośród stanowisk omówionych w tym badaniu Kindoki (n = 31) było jedynym stanowiskiem, które wykazało grupowanie Kindoki 30,35. Trzy typy grup Kongo – Typ A, Typ C i Typ D – pochodzą z późnego królestwa (od XVI do XVIII wieku) i występują jednocześnie w trzech rozpatrywanych tu stanowiskach archeologicznych 30, 31, 35. Garnki Kongo typu C to garnki do gotowania, które są liczne we wszystkich trzech lokalizacjach 35. Typ Kongo A patelnia może być używana jako patelnia do serwowania, reprezentowana przez zaledwie kilka fragmentów 30, 31, 35. Ceramika Kongo typu D powinna być używana tylko do użytku domowego - ponieważ nigdy nie została znaleziona w pochówkach do tej pory - i jest związana ze specyficzną elitarną grupą użytkowników30,31,35. Ich fragmenty pojawiają się tylko w niewielkich liczbach. Garnki typu A i D wykazywały podobne rozmieszczenie przestrzenne w stanowiskach Kindoki i Ngongo Mbata30,31. W Ngongo Mbata do tej pory znajduje się 37 013 fragmentów Kongo typu C, z czego tylko 193 fragmenty Kongo typu A i 168 fragmentów Kongo typu D31.
Ilustracje czterech grup typów ceramiki Królestwa Konga omawianych w tym badaniu (grupa Kindoki i grupa Kongo: typy A, C i D); graficzna reprezentacja chronologicznego występowania ceramiki w poszczególnych stanowiskach archeologicznych: Mbanza Kongo, Kindoki i Ngongo Mbata.
Dyfrakcja rentgenowska (XRD), analiza termograwimetryczna (TGA), analiza petrograficzna, mikroskopia elektronowa skaningowa przy zmiennym ciśnieniu z dyspersyjną spektroskopią rentgenowską (VP-SEM-EDS), spektroskopia fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz spektrometria mas ze wzbudzeniem plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP-MS) zostały wykorzystane do zbadania kwestii potencjalnych źródeł surowców i technik produkcji. Naszym celem jest zidentyfikowanie tradycji ceramicznych i powiązanie ich z określonymi sposobami produkcji, co zapewni nową perspektywę na strukturę społeczną jednego z najważniejszych podmiotów politycznych w Afryce Środkowej.
Przypadek Królestwa Konga jest szczególnie trudny do badań źródłowych ze względu na różnorodność i specyfikę lokalnego pokazu geologicznego (rys. 3). Geologię regionalną można rozróżnić po obecności lekko do niezdeformowanych geologicznych sekwencji osadowych i metamorficznych znanych jako Supergrupa Zachodniego Kongo. W podejściu oddolnym sekwencja zaczyna się od rytmicznie naprzemiennych formacji kwarcytowo-ilastych w formacji Sansikwa, a następnie formacji Haut Shiloango, charakteryzującej się obecnością węglanów stromatolitowych, a w Demokratycznej Republice Konga komórki krzemionki ziemi okrzemkowej zostały zidentyfikowane w pobliżu dna i góry grupy. Neoproterozoiczna grupa schisto-calcaire to zespół węglanowo-argillitowy z pewną mineralizacją Cu-Pb-Zn. Ta formacja geologiczna wykazuje nietypowy proces poprzez słabą diagenezę gliny magnezjowej lub niewielką zmianę dolomitu produkującego talk. Powoduje to obecność zarówno wapnia, jak i talku źródła mineralne.Jednostkę pokrywa prekambryjska grupa Schisto-Greseux składająca się z czerwonych warstw piaszczysto-gliniastych.
Mapa geologiczna badanego obszaru. Na mapie zaznaczono trzy stanowiska archeologiczne (Mbanza Congo, Jindoki i Ngongombata). Okrąg wokół stanowiska przedstawia promień 7 km, co odpowiada prawdopodobieństwu wykorzystania źródła wynoszącemu 84%. Mapa dotyczy Demokratycznej Republiki Konga i Angoli, a granice są zaznaczone. Mapy geologiczne (pliki shape w suplemencie 11) utworzono w oprogramowaniu ArcGIS Pro 2.9.1 (strona internetowa: https://www.arcgis.com/) z odniesieniami do map angolskich41 i kongijskich42,65. Mapy geologiczne (pliki rastrowe) przy użyciu różnych standardów kreślarskich Make.
Powyżej nieciągłości osadowej jednostki kredowe składają się z kontynentalnych skał osadowych, takich jak piaskowiec i iłowiec. Niedaleko znajduje się formacja geologiczna znana jako wtórne źródło osadowe diamentów po erozji spowodowanej przez wczesnokredowe rury kimberlitowe41,42. W tym obszarze nie odnotowano żadnych innych skał magmowych ani wysokogatunkowych skał metamorficznych.
Obszar wokół Mbanza Kongo charakteryzuje się obecnością osadów klastycznych i chemicznych w warstwach prekambryjskich, głównie wapienia i dolomitu z formacji schisto-calcaire oraz łupków, kwarcytów i ashwagów z formacji Haut Shiloango41. Najbliższą stanowisku archeologicznemu Jindoji jednostką geologiczną jest holoceńska skała osadowa aluwialna oraz wapień, łupek i krzemień pokryte kwarcytem skaleniowym z prekambryjskiej grupy schisto-gresseux. Ngongo Mbata znajduje się w wąskim pasie skalnym schisto-gresseux, pomiędzy starszą grupą schisto-calcaire a pobliskim czerwonym piaskowcem kredowym42. Ponadto źródło kimberlitu zwane Kimpangu odnotowano w szerszym otoczeniu Ngongo Mbata, w pobliżu kratonu w regionie Dolnego Kongo.
Półilościowe wyniki głównych faz mineralnych uzyskane metodą XRD przedstawiono w tabeli 1, a reprezentatywne wzory XRD na rysunku 4. Kwarc (SiO2) jest główną fazą mineralną, regularnie związaną ze skaleniem potasowym (KAlSi3O8) i miką. [Na przykład KAl2(Si3Al)O12(OH)2] i/lub talkiem [Mg3Si4O10(OH)2]. Minerały plagioklazowe [XAl(1–2)Si(3–2)O8, X = Na lub Ca] (tj. sód i/lub anortyt) i amfibol [(X)(0–3)[(Z )(5– 7)(Si, Al)8O22(O,OH,F)2, X = Ca2+, Na+, K+, Z = Mg2+, Fe2+, Fe3+, Mn2+, Al, Ti] są ze sobą powiązane fazy krystaliczne. Zwykle występuje tam mika. Amfibol zwykle nie występuje w talku.
Typowe wzory XRD ceramiki Królestwa Kongo, oparte na głównych fazach krystalicznych, odpowiadających grupom typów: (i) składniki bogate w talk znalezione w próbkach z grupy Kindoki i Kongo typu C, (ii) składniki bogate w talk znalezione w próbkach z kwarcu, próbki z grupy Kindoki i Kongo typu C, (iii) składniki bogate w skalenie w próbkach z Kongo typu A i Kongo D, (iv) składniki bogate w mikę w próbkach z Kongo typu A i Kongo D, (v) składniki bogate w amfibole znaleziono w próbkach z kwarcu Kongo typu A i Kongo typu DQ, plagioklaz Pl lub skaleń potasowy, amfibol Am, mika Mca, talk Tlc, wermikulit Vrm.
Nieodróżnialne widma XRD talku Mg3Si4O10(OH)2 i pirofilitu Al2Si4O10(OH)2 wymagają zastosowania uzupełniającej techniki w celu zidentyfikowania ich obecności, braku lub możliwego współwystępowania. Analizę TGA wykonano na trzech reprezentatywnych próbkach (MBK_S.14, KDK_S.13 i KDK_S.20). Krzywe TG (Suplement 3) były zgodne z obecnością fazy mineralnej talku i brakiem pirofilitu. Dehydroksylacja i rozkład strukturalny obserwowane w temperaturze od 850 do 1000 °C odpowiadają talkowi. Nie zaobserwowano utraty masy w temperaturze od 650 do 850 °C, co wskazuje na brak pirofilitu44.
Jako faza drugorzędna występuje wermikulit [(Mg, Fe+2, Fe+3)3[(Al, Si)4O10](OH)2 4H2O], oznaczony poprzez analizę zorientowanych agregatów reprezentatywnych próbek, pik znajduje się przy 16-7 Å, wykryty głównie w próbkach typu A z grupy Kindoki i grupy Kongo.
Próbki grupy Kindoki pobrane z większego obszaru wokół Kindoki wykazały skład mineralny charakteryzujący się obecnością talku, dużą zawartością kwarcu i miki oraz obecnością skalenia potasowego.
Skład mineralny próbek Kongo typu A charakteryzuje się obecnością dużej liczby par kwarc-mika w zmiennych proporcjach oraz obecnością skalenia potasowego, plagioklazów, amfiboli i miki. Obfitość amfiboli i skaleni charakteryzuje tę grupę typów, szczególnie w próbkach Kongo typu A z Jindoki i Ngongombata.
Próbki Kongo typu C wykazują zróżnicowany skład mineralny w obrębie grupy typów, który w dużym stopniu zależy od stanowiska archeologicznego. Próbki z Ngongo Mbata są bogate w kwarc i charakteryzują się spójnym składem. Kwarc jest również dominującą fazą w próbkach typu Kongo C z Mbanza Kongo i Kindoki, ale w tych przypadkach niektóre próbki są bogate w talk i mikę.
Typ Kongo D charakteryzuje się unikalnym składem mineralogicznym we wszystkich trzech stanowiskach archeologicznych. W tym typie ceramiki obficie występuje skaleń, zwłaszcza plagioklaz. Amfibol zwykle występuje w dużych ilościach. Reprezentuje kwarc i mikę. Względne ilości różnią się między próbkami. Talk wykryto we fragmentach bogatych w amfibole z grupy typu Mbanza Kongo.
Głównymi minerałami hartowanymi zidentyfikowanymi za pomocą analizy petrograficznej są kwarc, skaleń, mika i amfibol. Inkluzje skalne składają się z fragmentów skał metamorficznych, magmowych i osadowych o średniej i wysokiej zawartości. Dane dotyczące struktury uzyskane za pomocą wykresu referencyjnego Orton45 przedstawiają stan skał w skali od słabego do dobrego, przy czym stosunek matrycy stanu wynosi od 5% do 50%. Ziarna hartowane mają kształt od okrągłego do kanciastego, bez preferencyjnej orientacji.
Na podstawie zmian strukturalnych i mineralogicznych wyróżnia się pięć grup litofacji (PGa, PGb, PGc, PGd i PGe). Grupa PGa: matryca odpuszczona o niskiej specyficzności (5-10%), drobna matryca z dużymi inkluzjami skał osadowych metamorficznych (rys. 5a); grupa PGb: wysoki udział matrycy odpuszczonej (20%-30%), matryca odpuszczona Sortowanie ogniowe jest słabe, ziarna odpuszczone są kanciaste, a skały metamorficzne średniej i wysokiej jakości mają wysoką zawartość warstwowych krzemianów, miki i dużych inkluzji skalnych (rys. 5b); grupa PGc: stosunkowo wysoki udział matrycy odpuszczonej (20-40%), dobre do bardzo dobrego sortowanie odpuszczone, małe do bardzo małych okrągłych ziaren odpuszczonych, liczne ziarna kwarcu, sporadyczne płaskie puste przestrzenie (c na rys. 5); Grupa PGd: niski udział odpuszczonej matrycy (5–20%), z małymi odpuszczonymi ziarnami, dużymi inkluzjami skalnymi, słabym sortowaniem i drobną teksturą matrycy (d na rys. 5); i grupa PGe: wysoki udział odpuszczonej matrycy (40–50%), dobre do bardzo dobrego sortowanie odpuszczone, dwa rozmiary odpuszczonych ziaren i różny skład mineralny pod względem odpuszczenia (rys. 5, e). Rysunek 5 przedstawia reprezentatywne mikroskopowe zdjęcie optyczne grupy petrograficznej. Badania optyczne próbek wykazały silne korelacje między klasyfikacją typu a zestawami petrograficznymi, szczególnie w próbkach z Kindoki i Ngongo Mbata (patrz Dodatek 4 dla reprezentatywnych mikrofotografii całego zestawu próbek).
Typowe mikroskopy optyczne plastrów ceramiki z Królestwa Kongo; zgodność między grupami petrograficznymi i typologicznymi. (a) grupa PGa, (b) grupa PGB, (c) grupa PGc, (d) grupa PGd i (e) grupa PGe.
Próbka formacji Kindoki obejmuje dobrze zdefiniowane formacje skalne związane z formacją PGa. Próbki typu A Kongo są silnie skorelowane z litofacjami PGb, z wyjątkiem próbki typu A Kongo NBC_S.4 Kongo-A z Ngongo Mbata, która jest powiązana z grupą PGe pod względem uporządkowania. Większość próbek typu C Kongo z Kindoki i Ngongo Mbata oraz próbek typu C Kongo MBK_S.21 i MBK_S.23 z Mbanza Kongo należała do grupy PGc. Jednak kilka próbek typu C Kongo wykazuje cechy innych litofacji. Próbki typu C Kongo MBK_S.17 i NBC_S.13 prezentują atrybuty tekstury związane z grupami PGe. Próbki typu C Kongo MBK_S.3, MBK_S.12 i MBK_S.14 tworzą pojedynczą grupę litofacji PGd, podczas gdy próbki typu C Kongo KDK_S.19, KDK_S.20 i KDK_S.25 mają podobne właściwości do grupy PGb. Próbkę Kongo typu C MBK_S.14 można uznać za wartość odstającą ze względu na porowatą teksturę klastów. Prawie wszystkie próbki należące do typu Kongo D są związane z litofacjami PGe, z wyjątkiem próbek Kongo typu D MBK_S.7 i MBK_S.15 z Mbanza Kongo, które wykazują większe odpuszczone ziarna o niższej gęstości (30%), bliższe grupie PGc.
Próbki z trzech stanowisk archeologicznych zostały przeanalizowane metodą VP-SEM-EDS w celu zilustrowania rozmieszczenia pierwiastków i określenia dominującego składu pierwiastkowego poszczególnych hartowanych ziaren. Dane EDS umożliwiają identyfikację kwarcu, skalenia, amfibolu, tlenków żelaza (hematytu), tlenków tytanu (np. rutylu), tlenków tytanu i żelaza (ilmenitu), krzemianów cyrkonu (cyrkonu) i neokrzemianów perowskitu (granatu). Krzemionka, glin, potas, wapń, sód, tytan, żelazo i magnez to najpowszechniejsze pierwiastki chemiczne w matrycy. Stale wysoka zawartość magnezu w formacji Kindoki i basenach typu Kongo A może być wyjaśniona obecnością talku lub minerałów ilastych magnezowych. Według analizy pierwiastkowej ziarna skalenia odpowiadają głównie skaleniowi potasowemu, albitowi, oligoklazowi, a czasami labradorytowi i anortytowi (Suplement 5, Rys. S8–S10), podczas gdy amfibol ziarna to kamień tremolitowy, aktynit, w przypadku próbki Kongo typu A NBC_S.3, czerwony kamień liściowy. Wyraźna różnica jest obserwowana w składzie amfibolu (rys. 6) w ceramice typu Kongo A (tremolit) i typu Kongo D (aktynit). Ponadto w trzech stanowiskach archeologicznych ziarna ilmenitu były ściśle związane z próbkami typu D. Wysoka zawartość manganu występuje w ziarnach ilmenitu. Nie zmieniło to jednak ich wspólnego mechanizmu substytucji żelazowo-tytanowej (Fe-Ti) (patrz Dodatek 5, rys. S11).
Dane VP-SEM-EDS. Diagram trójkątny ilustrujący różnice w składzie amfiboli w zbiornikach Kongo typu A i Kongo D na próbkach pochodzących ze zbiorników Mbanza Kongo (MBK), Kindoki (KDK) i Ngongo Mbata (NBC); symbole zakodowane według grup typów.
Zgodnie z wynikami XRD, kwarc i skaleń potasowy są głównymi minerałami w próbkach Kongo typu C, podczas gdy obecność kwarcu, skalenia potasowego, albitu, anortytu i tremolitu jest charakterystyczna dla próbek Kongo typu A. Próbki Kongo typu D wykazują, że głównymi składnikami mineralnymi są kwarc, skaleń potasowy, albit, oligoskaleń, ilmenit i aktynit. Próbkę Kongo typu A NBC_S.3 można uznać za wartość odstającą, ponieważ jej plagioklaz jest labradorytem, ​​amfibol ortopamfibolem, a obecność ilmenitu jest odnotowana. Próbka Kongo typu C NBC_S.14 również zawiera ziarna ilmenitu (Dodatek 5, rysunki S12–S15).
Analizę XRF przeprowadzono na reprezentatywnych próbkach z trzech stanowisk archeologicznych w celu określenia głównych grup pierwiastków. Skład głównych pierwiastków przedstawiono w tabeli 2. Wykazano, że analizowane próbki są bogate w krzemionkę i tlenek glinu, przy czym stężenie tlenku wapnia wynosiło poniżej 6%. Wysokie stężenie magnezu przypisuje się obecności talku, którego zawartość jest odwrotnie proporcjonalna do zawartości tlenków krzemu i tlenku glinu. Wyższa zawartość tlenku sodu i tlenku wapnia jest zgodna z obfitością plagioklazów.
Próbki z grupy Kindoki pobrane z terenu Kindoki wykazały znaczne wzbogacenie magnezją (8–10%) ze względu na obecność talku. Stężenia tlenku potasu w próbkach z tej grupy wahały się od 1,5 do 2,5%, a stężenia sodu (< 0,2%) i tlenku wapnia (< 0,4%) były niższe.
Wysokie stężenia tlenków żelaza (7,5–9%) są wspólną cechą naczyń typu Kongo A. Próbki typu Kongo A z Mbanza Kongo i Kindoki wykazały wyższe stężenia potasu (3,5–4,5%). Wysoka zawartość tlenku magnezu (3–5%) odróżnia próbkę Ngongo Mbata od innych próbek tej samej grupy typów. Próbka typu Kongo A NBC_S.4 wykazuje bardzo wysokie stężenia tlenków żelaza, które są związane z obecnością faz mineralnych amfibolowych. Próbka typu Kongo A NBC_S.3 wykazała wysokie stężenie manganu (1,25%).
Krzemionka (60-70%) dominuje w składzie próbki Kongo typu C, co jest nieodłączną cechą zawartości kwarcu określonej metodą XRD i petrografii. Zaobserwowano niską zawartość sodu (< 0,5%) i wapnia (0,2-0,6%). Wyższe stężenia tlenku magnezu (odpowiednio 13,9 i 20,7%) i niższe stężenie tlenku żelaza w próbkach MBK_S.14 i KDK_S.20 są zgodne z obecnością licznych minerałów talku. Próbki MBK_S.9 i KDK_S.19 z tej grupy typów wykazywały niższe stężenia krzemionki i wyższą zawartość sodu, magnezu, wapnia i tlenku żelaza. Wyższe stężenie dwutlenku tytanu (1,5%) odróżnia próbkę Kongo typu C MBK_S.9.
Różnice w składzie pierwiastkowym wskazują na próbki Kongo typu D, wskazując na niższą zawartość krzemionki i stosunkowo wyższe stężenia sodu (1-5%), wapnia (1-5%) i tlenku potasu w zakresie od 44% do 63% (1-5%) z powodu obecności skalenia. Ponadto w tym typie grupy zaobserwowano wyższą zawartość dwutlenku tytanu (1-3,5%). Wysoka zawartość tlenku żelaza w próbkach MBK_S.15, MBK_S.19 i NBC_S.23 typu Kongo D jest związana z wyższą zawartością tlenku magnezu, co jest zgodne z dominacją amfiboli. Wysokie stężenia tlenku manganu wykryto we wszystkich próbkach Kongo typu D.
Dane dotyczące głównych pierwiastków wskazywały na korelację między tlenkami wapnia i żelaza w zbiornikach Kongo typu A i D, co wiązało się ze wzbogaceniem w tlenek sodu. Jeśli chodzi o skład pierwiastków śladowych (Suplement 6, Tabela S1), większość próbek Kongo typu D jest bogata w cyrkon z umiarkowaną korelacją ze strontem. Wykres Rb-Sr (rys. 7) przedstawia związek między strontem a zbiornikami Kongo typu D oraz między rubidem a zbiornikami Kongo typu A. Zarówno ceramika Kindoki Group, jak i Kongo typu C jest pozbawiona obu pierwiastków. (Zobacz również Suplement 6, Rysunki S16-S19).
Dane XRF. Wykres punktowy Rb-Sr, próbki wybrane z naczyń z Królestwa Kongo, oznaczone kolorami według grupy typu. Wykres przedstawia korelację między zbiornikiem Kongo typu D a strontem oraz między zbiornikiem Kongo typu A a rubidem.
Reprezentatywną próbkę z Mbanza Kongo przeanalizowano metodą ICP-MS w celu określenia pierwiastków śladowych i składu pierwiastków śladowych oraz zbadania rozkładu wzorów REE między grupami typów. Pierwiastki śladowe i śladowe są szczegółowo opisane w Załączniku 7, Tabela S2. Próbki Kongo typu A i próbki Kongo typu D MBK_S.7, MBK_S.16 i MBK_S.25 są bogate w tor. Puszki Kongo typu A charakteryzują się stosunkowo wysokim stężeniem cynku i są wzbogacone w rubid, podczas gdy puszki Kongo typu D wykazują wysokie stężenie strontu, co potwierdza wyniki XRF (Dodatek 7, Rysunki S21–S23). Wykres La/Yb-Sm/Yb ilustruje korelację i obrazuje wysoką zawartość lantanu w próbce zbiornika Kongo D (Rysunek 8).
Dane ICP-MS. Wykres punktowy La/Yb-Sm/Yb, wybrane próbki z basenu Królestwa Konga, oznaczone kolorami według grupy typu. Próbka Kongo typu C MBK_S.14 nie jest uwzględniona na rysunku.
Pierwiastki ziem rzadkich znormalizowane przez NASC47 przedstawiono w formie diagramów pajęczych (rys. 9). Wyniki wskazują na wzbogacenie lekkimi pierwiastkami ziem rzadkich (LREE), zwłaszcza w próbkach pochodzących ze zbiorników Kongo typu A i D. Kongo typu C wykazał większą zmienność. Dodatnia anomalia europu jest charakterystyczna dla typu Kongo D, a wysoka anomalia ceru jest charakterystyczna dla typu Kongo A.
W tym badaniu przeanalizowaliśmy zestaw ceramiki z trzech stanowisk archeologicznych w Afryce Środkowej związanych z Królestwem Konga, należących do różnych grup typologicznych, mianowicie grup Jindoki i Congo. Grupa Jinduomu reprezentuje wcześniejszy okres (wczesny okres królestwa) i istnieje tylko na stanowisku archeologicznym Jinduomu. Grupa Kongo — typy A, C i D — występuje jednocześnie w trzech stanowiskach archeologicznych. Historia Grupy King Kong sięga okresu królestwa. Reprezentuje ona epokę kontaktów z Europą i wymiany towarów w Królestwie Konga i poza nim, tak jak miało to miejsce od wieków. Odciski palców dotyczące kompozycji i tekstury skał uzyskano przy użyciu podejścia multianalitycznego. Jest to pierwszy raz, kiedy Afryka Środkowa skorzystała z tego typu umowy.
Spójne odciski palców dotyczące składu i struktury skał Grupy Kindoki wskazują na unikatowe produkty Kindoki. Grupa Kindoki może być związana z okresem, gdy Nsondi była niezależną prowincją Siedmiu Kongo dia Nlaza28,29. Obecność talku i wermikulitu (niskotemperaturowego produktu wietrzenia talku) w Grupie Jinduoji sugeruje wykorzystanie lokalnych surowców, ponieważ talk występuje w matrycy geologicznej stanowiska Jinduoji, w formacji schisto-wapiennej39,40. Charakterystyka struktury tego typu naczyń, zaobserwowana w analizie tekstury, wskazuje na niezaawansowaną obróbkę surowca.
Garnki typu Kongo A wykazują pewne zróżnicowanie składu wewnątrz- i międzymiejscowego. Garnki Mbanza Kongo i Kindoki charakteryzują się wysoką zawartością tlenków potasu i wapnia, natomiast garnki Ngongo Mbata – wysoką zawartością magnezu. Istnieją jednak pewne wspólne cechy, które odróżniają je od innych grup typologicznych. Są bardziej spójne pod względem struktury, co podkreśla pasta mikowa. W przeciwieństwie do garnków typu Kongo C, charakteryzują się stosunkowo wysoką zawartością skalenia, amfiboli i tlenku żelaza. Wysoka zawartość miki i obecność amfiboli tremolitycznych odróżniają je od garnków typu Kongo D, w których zidentyfikowano amfibol aktynolitowy.
Kongo Type C ukazuje również zmiany w mineralogii, składzie chemicznym i charakterystyce materiałów trzech stanowisk archeologicznych, a także między nimi. Tę zmienność przypisuje się eksploatacji dostępnych źródeł surowców w pobliżu każdego miejsca produkcji/konsumpcji. Jednak oprócz lokalnych udoskonaleń technicznych uzyskano również podobieństwo stylistyczne.
Typ Kongo D jest blisko spokrewniony z wysokim stężeniem tlenków tytanu, co przypisuje się obecności minerałów ilmenitu (Suplement 6, Rys. S20). Wysoka zawartość manganu w analizowanych ziarnach ilmenitu wiąże je z ilmenitem manganowym (Rys. 10), unikalnym składem zgodnym z formacjami kimberlitowymi48,49. Obecność kontynentalnych skał osadowych okresu kredowego — źródła wtórnych złóż diamentów po erozji przedkredowych rur kimberlitowych42 — oraz zgłoszone pole kimberlitu w Dolnym Kongo43 sugerują, że szerszy obszar Ngongo Mbata może być źródłem surowców dla Konga (DRK) do produkcji ceramiki typu D. Potwierdza to dodatkowo wykrycie ilmenitu w jednej próbce Kongo typu A i jednej próbce Kongo typu C w miejscu Ngongo Mbata.
Dane VP-SEM-EDS. Wykres punktowy MgO-MnO, wybrane próbki z Mbanza Kongo (MBK), Kindoki (KDK) i Ngongo Mbata (NBC) ze zidentyfikowanymi ziarnami ilmenitu, wskazującymi na żelazomangan manganowo-tytanowy na podstawie danych z kopalni badawczej Kaminsky’ego i Belousovej (Mn-ilmenity).
Dodatnie anomalie europu obserwowane w trybie REE zbiornika typu Kongo D (patrz rysunek 9), szczególnie w próbkach ze zidentyfikowanymi ziarnami ilmenitu (np. MBK_S.4, MBK_S.5 i MBK_S.24), prawdopodobnie związane z ultrazasadowymi skałami magmowymi bogatymi w anortyt i zatrzymującymi Eu2+. Ten rozkład REE może również wyjaśniać wysokie stężenie strontu stwierdzone w próbkach typu Kongo D (patrz rysunek 6), ponieważ stront zastępuje wapń50 w sieci minerałów Ca. Wysoką zawartość lantanu (rys. 8) i ogólne wzbogacenie LREE (rys. 9) można przypisać ultrazasadowym skałom magmowym, takim jak formacje geologiczne podobne do kimberlitu51.
Szczególne cechy składu naczyń Kongo w kształcie litery D łączą je ze specyficznym źródłem naturalnych surowców, a także podobieństwo składu między miejscami tego typu, co wskazuje na unikalny ośrodek produkcyjny naczyń Kongo w kształcie litery D. Oprócz specyfiki składu, hartowany rozkład wielkości cząstek typu Kongo D skutkuje bardzo twardymi wyrobami ceramicznymi i wskazuje na celową obróbkę surowców oraz zaawansowaną wiedzę techniczną w zakresie produkcji ceramiki52. Ta cecha jest wyjątkowa i dodatkowo wspiera interpretację tego typu jako produktu skierowanego do określonej elitarnej grupy użytkowników35. Odnośnie tej produkcji Clist i in.29 sugerują, że mogła ona być wynikiem interakcji między portugalskimi producentami płytek a kongijskimi garncarzami, ponieważ takie know-how nigdy nie zostało napotkane w czasach królestwa i wcześniej.
Brak nowo powstałych faz mineralnych w próbkach ze wszystkich typów grup sugeruje zastosowanie wypalania w niskiej temperaturze (< 950 °C), co jest również zgodne z badaniami etnoarcheologicznymi przeprowadzonymi na tym obszarze53,54. Ponadto brak hematytu i ciemny kolor niektórych wyrobów ceramicznych wynikają ze skróconego wypalania lub wypalania po wypaleniu4,55. Badania etnograficzne na tym obszarze wykazały właściwości obróbki po wypaleniu w trakcie produkcji ceramiki55. Ciemne kolory, występujące głównie w naczyniach Kongo w kształcie litery D, mogą być powiązane z docelowymi użytkownikami jako część ich bogatego wystroju. Dane etnograficzne w szerszym kontekście afrykańskim potwierdzają to twierdzenie, ponieważ często uważa się, że zaciemnione dzbany mają określone symboliczne znaczenie.
Niskie stężenie wapnia w próbkach, brak węglanów i/lub ich odpowiednich nowo powstałych faz mineralnych przypisuje się bezwapiennej naturze ceramiki57. To pytanie jest szczególnie interesujące w przypadku próbek bogatych w talk (głównie grupa Kindoki i baseny Kongo typu C), ponieważ zarówno węglan, jak i talk występują w lokalnym zespole węglanowo-gliniastym w neoproterozoicznej grupie schisto-wapiennej42,43. Celowe pozyskiwanie niektórych rodzajów surowców z tej samej formacji geologicznej świadczy o zaawansowanej wiedzy technicznej związanej z niewłaściwym zachowaniem glin wapiennych podczas wypalania w niskich temperaturach.
Oprócz zróżnicowania składu i struktury skał ceramiki Kongo C wewnątrz i między polami, duże zapotrzebowanie na naczynia kuchenne pozwoliło nam umiejscowić produkcję ceramiki Kongo C na poziomie społeczności. Niemniej jednak zawartość kwarcu w większości próbek typu Kongo C sugeruje pewien stopień spójności w produkcji ceramiki w królestwie. Świadczy to o starannym doborze surowców i zaawansowanej wiedzy technicznej związanej z kompetentną i odpowiednią funkcją garnka do gotowania Quartz Temper Cooking Pot58. Hartowanie kwarcowe i materiały bez wapnia wskazują, że dobór surowców i przetwarzanie zależą również od technicznych wymagań funkcjonalnych.